El aforismo: de la breve expresión-exposición
No es abundante, en nuestros predios, la literatura que haya reflexionado sobre la materia aforística, pero, al menos a mi entender, sí ha sido significativa. En tal sentido, quiero señalar en primer lugar la opinión expresada por el profesor Anxo Tarrío, que recojo aquí en su lengua vernácula:
“Less is More. Xa está dito, aínda que non pareza moito dicir, pero un non se decata do alcance que poida ter esa máxima de Robert Browning até que se pón a escribir sen pretensións de abourar o lector pero coa vaga esperanza de poder enganarse a si mesmo, podando as máis recónditas redundancias, algunhas ben á vista, na tona da escritura pero tantas veces encastradas nos repregamentos da tectónica semántica; procurando a imposíbel substantividade e fuxindo, inutilmente, do adxectivo mimetizado en cada recanto do idioma, coidando inxenuo poder afastar todo o que empece contemplar a inasequíbel cerna do pensamento que pide saída ceibe á luz e que a miúdo se anica comprimido entre a faramalla dos prexuízos e das banalidades, dos imagotipos, barullos e boubas que tan só se poden escorrentar con soedade e silencio, eses dous estados tan difíciles de conseguir, como se ten manifestado dende os séculos horacianos máis retirados, nos espazos máis recónditos do pensamento oriental e en todas as tradicións filosóficas e poéticas, e perdóeseme agora a redundancia”.
Es, creo, una exposición clara, a la vez que contenida y, como no podría ser menos, alusiva a otros modos de decir; incluso a otras culturas. Y continúa aún, enriqueciendo lo que podríamos definir como esas premisas de la cuestión:
“Un proceso seica moi democrático no balbordo barullento do consumismo indiscriminado e paleto proxectado sobre unha actividade que se denomina lectura, limpísimo exercicio que require unha dose moi grande de intimidade e de reflexión en silencio”.
Silencio, una postura clave para el pensamiento.
Y remata, por fin, con una invitación a esa actitud selectiva, aristocrática (también llena de humildad) que propicia la buena soledad. Así lo expresa cuando destaca la actitud sobria del decir, pues tal discurso, en el escritor “se irmanda no que ten de perfección isolada e que o achega a si mesmo a solas, sin testigo,/ libre de amor, de celo,/de odio, de esperanzas, de recelo, como quería o poeta agostiño en Salamanca na procura dunha vida afastada. Beatus ille”…
Digamos que, de las consideraciones que se han hecho del aforismo, puede derivarse también como el de ser un ejercicio de reflexión más o menos vago; no obstante, he ahí, siempre, la inevitabilidad de su condición absorbente, incluso implicadora. El lector pasa a ser el protagonista, el que piensa, extendiendo su voluntad -lo que implica la magnificencia de la duda- hacia el pensamiento. Es así que, a través del aforismo, se puede llegar a plantear, de hecho, una relación de pensamiento amplia, al modo de una universalización del contenido filosófico.
